S-M-L in GvA
previousnext

Leegstaande gebouwen zijn niet altijd rijp voor de sloop, vinden de Antwerpse architecten Bart Steenwegen en Gert Camerlinck van S-M-L Architecten uit Mortsel. Voor een studie over leegstand tekenden ze voor heel wat kantoorgebouwen een nieuwe invulling, die veel verder gaat dan het gebouw alleen. Zeker bij het voorbeeld in de Antwerpse Diamantbuurt.

Een jaar lang verdiepten Bart Steenwegen en Gert Camerlinck zich in de mogelijkheden van leegstaande kantoorgebouwen, samen met het Nederlandse bureau Jeanne Dekkers uit Delft. Samen dienden ze met succes een project in bij het Nederlands Stimuleringsfonds voor Architectuur. De architecten selecteerden vier steden om hun creativiteit op los te laten, en Antwerpen is er daar een van. "Samen met Brussel is dat de enige stad in Belgie waar de leegstand van kantoren boven de acht procent zit", vertelt Bart Steenwegen.

"In Antwerpen schommelt die rond de twaalf procent. De kantorenzones liggen verspreid over de stad. Wij hebben uit die verschillende gebieden steeds een gebouw gekozen om mee aan de slag te gaan."

Het meest opzienbarende voorbeeld is een kantoorgebouw in de Pelikaanstraat, vlak naast het Centraal Station. Erachter ligt een parkeerplaats en nog wat verder is het Stadspark. "We stellen dus voor om de verbinding te maken met de Zoo aan de ene kant en het Stadspark aan de andere kant", vertelt Bart Steenwegen.

"Dat kan door een ecoduct te maken dat over het spoor heen gaat en weer gelijkmatig afloopt in de Pelikaanstraat.

Daarop kun je bomen planten en groenten verbouwen. In de zone achter het gebouw en op het dak kun je hetzelfde doen. Op de begane grond van het gebouw kun je een markt inrichten om de groenten te verkopen, en boven hebben we een restaurant en een skybar voorzien.

Verder hebben we in het gebouw een intercultureel centrum ingetekend, om de verschillende culturen in de buurt samen te brengen."

Het idee om groene eilanden op hoogte te maken, wordt in Amerika en Nederland al veel meer toegepast dan in Belgie. "Op een pakhuis in Montreal zijn bijvoorbeeld serres gezet, die veel meer en professioneler produceren dan een klein moestuintje", weet Gert Camerlinck. "En in het Meatpacking District in New York is de nieuwste toeristische attractie The High Line, een tot park omgebouwd spoorwegviaduct. De komende dertig jaar zal er een switch moeten gebeuren waarbij voedselproductie en het opwekken van energie veel lokaler moet gebeuren. In Vlaanderen zijn er tussen Antwerpen en Brussel heel wat weilanden die daarvoor gebruikt kunnen worden, maar het kan dus ook in de stad."

Luchtsingel

In Rotterdam is vlak bij het centraal station vanuit een leegstaand kantoorgebouw een houten voetgangersbrug gemaakt waarop mensen kunnen wandelen en genieten van de relatieve rust op hoogte. "Die luchtsingel zoals dat project wordt genoemd, is betaald met crowdfunding.

Dit soort initiatieven hoeven een overheid dus niet veel geld te kosten", zegt Bart Steenwegen.

"Er is een zebrapad geschilderd dat naar de brug en het gebouw leidt.

In het pand zitten nu creatieve bedrijven.

En er is ook een restaurant en een biertuin. Op die manier trekt het terrein een nieuw publiek aan, krijgt het een positief imago en wordt het ook weer interessant voor investeerders."

Bart Steenwegen en Gert Camerlinck hopen dat hun ontwerp van de groene verbinding tot aan het Stadspark de eigenaar, beleidsmakers en de buurt inspireert. "We hebben een vergadering georganiseerd in de buurt om ons ontwerp voor te stellen en de reacties waren positief. Alleen is de Diamantwijk wel vrij gesloten.

Daar is geen buurtvereniging en het is niet eenvoudig om de verschillende culturen erbij te betrekken. Wie welke panden in bezit heeft, is ook een ingewikkeld kluwen dus dat maakt het er niet gemakkelijker op om zo'n project te realiseren."

Out of the box

De architecten beseffen dat de kans klein is dat hun project volledig wordt gerealiseerd zoals zij het voor ogen hebben. "Voor ons was het heel verfrissend om geen rekening te moeten houden met eisen van eigenaars of projectontwikkelaars. Dan kun je out of the box denken. Maar in dit plan kun je evengoed nieuwbouw verwerken of meer woningen en kantoren inplannen, zonder aan de kern van het idee te raken. Als de Zoo het niet ziet zitten om het ecoduct vanaf daar te laten vertrekken, zou je het ook naast de Zoo kunnen laten beginnen."

Er is zelfs een light-versie van het plan mogelijk, met een park en een biertuin bijvoorbeeld, of een zebrapad van het Kievitplein naar het Stadspark. "Kleine ingrepen kunnen een buurt al doen veranderen."

Op 7 oktober ronden de architecten hun studie over leegstand af. Daarna volgt er nog een debat in Brussel.
Meer info volgt op de website. Indien u op de hoogte wilt gehouden worden, laat het ons dan iets weten via info@s-m-l.be

Auteur: Maaike Floor

zie ook
publicatie Nieuw Licht op Leegstand